Koilareak jantzita dabiltza behiak pertxenta Pokopandegin. Uneoro dakite Pepa behorra eta haren taldekoak nondik nora dabiltzan Ojarbin. Donostian dabiltza brown swiss arrazako behiak eta bigak baz...

Aurtengo Ig Nobel Biologiako saria behiak zebrak bailiran margotzen ibili zen ikerketa-talde batek jaso zuen.

Maiatzaren 10a arte Nafarroako Liburutegian ikusgai egongo da ‘MO: behi euskaldun baten memoriak’ komiki liburuan oinarritutako erakusketa

Aurtengo Ig Nobel Biologiako saria behiak zebrak bailiran margotzen ibili zen ikerketa-talde batek jaso zuen.

Olagarroak ezin ditu garroak mugitu, behiak ez du belarrik jaten, eta marrazoak eta txakurrak ez dute hozka egiten. Animalia ugariren hareazko eskulturek apaintzen dituzte sarri hondartzak, eta batzuetan kosta ere egiten da benetakoak ez direla ohartzea. Horixe egiten du Andoni Bastarrikak: hondarra hartu, eta askotariko formak eman. Ikastaroak ere ematen ditu. Bihar du horretarako hurrengo hitzordua, Zumaiako Santiago hondartzan (Gipuzkoa), 11:00etatik 14:00etara. Badira hamabost urte Bastarrika sormenaren eta hondarraren arteko jolasean murgildu zela. Hondarraren «magiak» edo «magnetismoak» erakarri zuen, besteak beste: «Hondarra, elementu bezala, umetan denoi gustatu izan zaigu. Hondartzara joaten gara, eta hondarrarekin jolasten hasten gara: gazteluak egiten, edo zuloak... edozertan». Ez da hura hondarrak harrapatu duen bakarra. Zumaian bertan, adibidez, urteak daramatza udan bizpahiru tailer ematen, eta kontatu du jendeak berriz parte hartu ohi duela. Haren tailerrera joandako 7 urteko haurrak, esate baterako, berriro ere topatu ditu gerora, 12 urte zituztela. Hondarrezko eskulturak egiteko prozesua azaltzen die bertan: «Tailerretan ez ditugu egiten nik egiten ditudan gauza berak. Oinarrizko teknika batzuk ikasten ditugu, gero haien kabuz halakoak egin ditzaten. Garrantzitsuena da jendeak hondarrarekin konektatzea eta ondo pasatzea». Haurrei ez ezik, gurasoei ere gustatzen zaie hondar artean aritzea, kontatu duenez. Sarri, «barruan duten haurra» ateratzeko balio die: «Pertsona batzuek sekulako sormena izaten dute txikitatik. Baina, gero, bizitzan zehar, laga egiten dute. Lanagatik edo dena delakoagatik. Baina 40 urte ingurukoekin ere hori gertatzen da askotan: hasten dira, eta, hara! Hondarrak harrapatu egiten ditu».  Bost bat minutuko azalpena ematen du Bastarrikak lehenik, hondarrak nola egon behar duen barneratu dezaten. «Ur gehiegirekin ez du funtzionatzen, eta ur gutxiegirekin ere ez». Gero, dortoka baten oskola egiten irakasten die, hondarra nola landu behar den azalduz. «Kolpetxoak eman behar dira, baina eskua erlaxatuta eduki behar da; kolpetxo goxoak eman, eta, gero, igurtzi. Hori da modua hondarrarekin oinarri egoki bat egiteko».  Material gutxi Eguraldia lagun bada, hondartza inguruan egiten dute tailerra. Itsasbeheran egiten dute. «Masa hori eginda egoten da hondartzan, eta hori aprobetxatzen dugu», esplikatu du. Gainerakoan, oso material gutxi erabiltzen du: makila bat, luma bat eta bere eskuak. «Ez dugu beste ezeren beharrik. Horiexekin bakarrik moldatzen gara». Hain zuzen, eskuekin aritzea du gustukoen: «Hasieran, dena eskuekin egiten dut. Horregatik gustatzen zait aurpegiak, gorputzak edo animaliak egitea: denak baitira biribilak. Arropak edo kotxeak egin beharko banitu, beste erreminta batzuekin egin beharko nituzke, eta eskua gutxiago erabili beharko nuke, linealagoak baitira». Eta gazteluen tailerrak ere antolatzen dituen arren, nahiago izaten ditu animalienak, kontzientziazioa lantzeko. «Gure artean bizi dira, eta garrantzitsua iruditzen zait umeek ere haiekiko harremana lantzea».  Kostaldeko herrietan soilik ez, barnealdean ere ematen ditu ikastaroak, hondarra hara eramanda. Uztailean ematen ditu batez ere, baina oraindik ere izango da horietan parte hartzeko aukera. Irailaren 4an, Berrizen (Bizkaia) izango da; 20an, Markina-Xemeinen (Bizkaia); eta, 21ean, berriz, Sopelako Arrietara hondartzan (Bizkaia). Irailaren 29tik urriaren 19ra bitarte, berriz, erakusketa bat jarriko du Azpeitiko (Gipuzkoa) Betharram aretoan; hondarrezko lau animalia eta buztinezko beste zenbait lan ipiniko ditu bertan, jendea harearen magiara gerturatzeko.

Biarnon eritasuna agertu ondotik, behiak txertatzeko beharra zabaldu dute Ipar Euskal Herrira ere. Etxalde batean kasu bat agertuz gero behi guztiak hiltzeko agindua eman du Frantziako Gobernuak.

Mendi korrikalaria entrenatzen ari zela egin dio eraso behiak, bizkarretik. «Pentsatzen nuen adarkadaka jarraituko zuela ni hil arte», idatzi du sare sozialetan.

Txarlot! Charles Chaplin. 1940, El Gran Dictador. Honela 2 emanaldi honetan: “Gizonen gorrotoa igaroko da eta diktadoreak erori. Askatasuna ez da hilko, herriari kendutako boterea itzuliko. Ez amore eman benetan mespretxatzen zaituzteten, esklabo egin, zuen bizitzak erregulatu eta zer egin, pentsatu eta sentitu behar duzuen esaten dizuten hauen aurrean. Zuen garunak arrastatzen, gizentzen eta behiak eta kanoi-bazka bezala tratatzen zaituztete eta.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako azoketan behiak erakusteko debekua kendu dute. Nagusiki behi aziendari eragiten dion dermatosi nodular kutsakorra dela eta, hainbat murrizketa ezarri zituzten Eusko Jaurlaritzak eta foru aldundiek. Gaixotasunaren egoera epidemiologikoaren bilakaera ona ikusita, neurri horiek malgutzea erabaki dute.

Behiak marra zuri-beltzez margotzen badira eta zebren itxura eman, murriztu egingo da jasotzen duten euli-ziztaden kopurua.

Ipar Euskal Herriko behien karreatze neurriak malgutuko dituzte, immunitatea lorturik. Dermatosiaren kontra behar beste behi txertatzea lortu dute neurriak pixka bat arintzeko. Frantziako zenbait eremutara mugitzen ahalko dira behiak, baina ez, ordea, Hego Euskal Herrira.

A64 autobidea blokeatu dute nekazariek Ahurtin, Parisek dermatosi nodular kutsakorraren aurka harturiko neurriengatik protestan. Biarnon eritasuna agertu ostean, behiak txertatzeko beharra zabaldu dute Ipar Euskal Herrira ere. Etxalde batean kasu bat agertuz gero, behi guztiak hiltzeko agindua eman du Frantziako Gobernuak

Nafarroako Gobernuak abeltzaintza azokak debekatu ditu dermatosi nodular kutsakorra dela eta. Gaitzak ez ditu Euskal Herriko behiak gaixotu, baina neurriak hartu dituzte prebentzio gisa.

Lurra eta zaintza, andre baserritarren erronkak. «Ama izan nintzenean, laguntza barik topatu nuen neure burua, esnetarako behiak hazten». Amets Ladislaok hainbat urte egin ditu Errigoitiko Bizkaigane kooperatiban. Behiak, ardiak eta txerriak hazten dituzte, eta bertan egiten dituzte esnekiak eta prestatzen dute haragia. Eskualdean dauden asteroko merkatuetan eta hainbat dendatan saltzen dute. «Elkarte bat gara. Gurea ez da familia ustiategi bat. Ondo moldatu naiz beti, baina, ama izan nintzenean, katarsi bat bizi izan nuen». Ez du lortu zaintza eta baserritar lana bateragarri egitea. Oraintsu, Meñakako okindegi batean hasi da beharrean. «Antzinako gari motekin egiten dugu lan, eta modu ekologikoan ekoizten dugu. Hemen ere zuzeneko salmenta egiten dugu». Dioenez, lan honetan errazago uztartu ditu zaintza eta soldatapeko beharra.