Tijdelijk jachtverbod om vogelgriep te beperken? ‘De bevoegde ministers beseffen niet hoe ernstig de situatie is’
Een expertengroep adviseert om de jacht in België te verbieden tijdens uitbraken van vogelgriep. Maar de bevoegde kabinetten slepen met de voeten.
De laatste maanden komen er met grote regelmaat berichten van het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) over nieuwe uitbraken van ‘hoog-pathogene’ vogelgriep in ons land. Het gaat om een virus dat een ravage aanricht in de vogelwereld, inbegrepen pluimveebedrijven. Voorlopig zijn er geen aanwijzingen dat het virus systematisch mensen kan besmetten, maar de schrik zit erin. Het is niet uitgesloten dat de Spaanse griep, die in de naweeën van de Eerste Wereldoorlog 17 tot mogelijk 100 miljoen slachtoffers maakte – méér dan de oorlog zelf –, door een vogelgriepvirus werd veroorzaakt. Recent zijn er uitbraken geregistreerd in pluimveebedrijven van Dilsen-Stokkem in Limburg tot Veurne in West-Vlaanderen. Ook in Wallonië en Noord-Frankrijk zijn er besmettingen. De standaardprocedure bij besmetting van een stal is dat ‘om verdere verspreiding van het virus tegen te gaan, het aanwezige pluimvee geruimd wordt’. Het is een eufemisme dat verdoezelt dat er honderdduizenden dieren gedood en verdelgd worden: 120.000 in Dilsen-Stokkem, 70.000 in Weelde, 50.000 in Pelt enzovoort. Het zijn waanzinnige aantallen. Dode kraanvogels De bron van deze vogelgriep ligt in intensieve pluimveehouderijen in China, waar een vogelgriepvirus in de jaren 1990 muteerde tot een dodelijke vorm. Het virus ontsnapte en nestelde zich in wilde vogelpopulaties. Zo verspreidde het zich over de wereld. Ook wilde vogels kunnen zwaar te lijden krijgen van het virus. Vorige herfst was er een massale uitbraak in de kwetsbare Europese kraanvogelpopulatie, met tienduizenden dode vogels tot gevolg. Wetenschappers en autoriteiten doen wat ze kunnen om het virus onder controle te krijgen. Tijdens een uitbraak geldt een totale ophok- en afschermplicht voor professionele pluimveehouders – ze is van kracht sinds 23 november 2025. Particulieren mogen hun kippen of eenden alleen afgeschermd eten en drinken geven, onder netten bijvoorbeeld. Het contact tussen wilde en gekweekte dieren moet zo veel mogelijk worden beperkt om verspreiding van het virus tegen te gaan. In de schoot van het FAVV bestaat er een ‘Risk Assessment Group – Veterinary – Emerging Zoonoses’ (RAG-V-EZ), die geregeld aanbevelingen in de strijd tegen vogelgriep formuleert. Ze bestaat uit een twintigtal deskundigen (vooral virologen en dierenartsen) van overheidsinstellingen en universiteiten.
Er moet absoluut vermeden worden dat het vogelgriepvirus zich zo aan zoogdieren aanpast dat het gemakkelijker mensen kan besmetten.
Op 17 december publiceerde ze ‘aanbevelingen voor waakzaamheid, bioveiligheid en jachtbeheer bij wijdverspreide circulatie van aviaire influenza’. Die waren vooral ingegeven door de vaststelling dat ook zoogdieren slachtoffer kunnen worden van vogelgriep, zowel in de natuur als in stallen. Doorgaans is het een gevolg van contact met besmette vogels – het eten van kadavers kan volstaan om een vos te besmetten. Er moet absoluut vermeden worden dat het vogelgriepvirus zich zo aan zoogdieren aanpast dat het gemakkelijker mensen kan besmetten. Koeien en varkens De experts pleiten voor screening van herkauwers als koeien, schapen en geiten bij een uitbraak van vogelgriep, zeker op gemengde bedrijven waar ook kippen gehouden worden. Ook varkens kunnen het virus krijgen. Ze geven eveneens aanbevelingen voor het omgaan met zieke wilde dieren, vooral nuttig voor mensen in natuurhulpcentra. De betrokken federale ministerkabinetten gingen meteen aan de slag met de aanbevelingen. Zowel minister van Landbouw David Clarinval (MR), bevoegd voor het FAVV, als minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) verwijst naar een verhoogd toezicht voor zoogdieren in stallen en naar de ontwikkeling van tests voor monitoring. Dierenartsen worden gesensibiliseerd. ‘De maatregelen lijken doeltreffend te zijn, hoewel er wat meer geïnvesteerd zou kunnen worden in het aanleveren van verdachte stalen van bijvoorbeeld melk’, zegt professor Jeroen Dewulf, epidemioloog-veearts (UGent) en lid van de RAG-V-EZ. ‘Het is zaak om rundveedierenartsen continu te sensibiliseren. Voorlopig zijn er geen aanwijzingen dat het virus in Europese rundveepopulaties circuleert, maar dat kan snel veranderen. In de Verenigde Staten verspreidt het zich sinds maart 2024 onder rundvee.’ Jagers en hun honden Dewulf is echter minder te spreken over de houding van de gewestministers. Een belangrijk punt in de aanbevelingen van 17 december heet ‘stopzetting jacht op wilde vogels en predatoren en consumptie van wilde vogels gedurende periode van verhoogd risico’. Tijdens een hoge circulatie van vogelgriep in zowel de natuur als de pluimveehouderij zou jacht verboden moeten worden, onder meer om ‘verstoring van de avifauna’ tegen te gaan. Jacht kan zieke vogels verjagen, wat de verspreiding van het virus bevordert. Bovendien kunnen zowel jagers als hun honden zonder dat ze het beseffen met het virus in contact komen en het verspreiden, onder meer naar kippen.
Jagers en hun honden kunnen zonder dat ze het beseffen met het virus in contact komen en het verspreiden, onder meer naar kippen.
Het advies stelt dat een jachtverbod ook zou leiden tot ‘het verminderen van bijkomende druk op de reeds geteisterde avifaunapopulaties’. Zowel volksgezondheid als landbouw én biodiversiteit zouden dus profiteren van een jachtstop tijdens een vogelgriepuitbraak. Maar dat is helaas niet de visie van de voor de jacht bevoegde gewestministers, Anne-Catherine Dalcq (MR) in Wallonië en Jo Brouns (CD&V) bij ons. Ze weigeren het expertenadvies uit te voeren. Het heet dat ‘met de huidige circulatie van het virus de bioveiligheidsmaatregelen van het FAVV volstaan’. Er wordt wel ‘niet uitgesloten dat er in de toekomst een gericht jachtverbod komt wanneer de situatie dat vraagt’. Blijkbaar hebben de ministers over deze kwestie contact met elkaar gehad voor ‘een coherente aanpak voor beide regio’s’. Volgens minister Jo Brouns (CD&V) is het ‘niet uitgesloten dat er in de toekomst eengericht jachtverbod komt wanneer de situatie dat vraagt.’ © BELGA Wetenschap Het is vreemd. Minister Dalcq is een bio-ingenieur die in 2023 het landbouwbedrijf van haar ouders overnam, waardoor je zou verwachten dat ze maximaal zou inzetten op veiligheid voor de landbouwsector, al is haar liberale MR wel de partij van de jagers. Minister Brouns heeft nauwe banden met de boeren, zie onder meer de subsidie van 5 miljoen euro die hij onlangs heeft goedgekeurd voor projecten van de Boerenbond. Brouns maakt zich ook geregeld sterk dat hij bij zijn beleid constant de wetenschap volgt, tenzij het tot een stilstand in de maatschappij zou leiden. Dat is hier overduidelijk niet het geval, maar toch sleept hij met zijn voeten in dit dossier, waarin de experts grote eensgezindheid vertonen. Zijn vastberadenheid in het volgen van wetenschappelijk advies lijkt dus toch niet zo groot als hij beweert. De verwijzing naar het feit dat de huidige bioveiligheidsmaatregelen van het FAVV zouden volstaan is ronduit bizar, want het hoofd van de dienst crisispreventie en -beheer van het FAVV, Philippe Houdart, maakt deel uit van de RAG-V-EZ en steunt de aanbevelingen. De experts van de gewesten steunen eveneens unaniem het advies voor de jachtstop.
‘Blijkbaar beseffen de bevoegde ministers Anne-Catherine Dalcq en Jo Brouns nog altijd niet hoe ernstig de situatie is. Het illustreert hoe ver ze afstaan van de realiteit.’
Jeroen Dewulf, professor en epidemioloog-veearts (UGent)
Professor Dewulf reageert ontgoocheld: ‘Blijkbaar beseffen de gewestministers nog altijd niet hoe ernstig de situatie is. Het illustreert hoe ver ze afstaan van de realiteit. De realiteit is onder meer dat vogels met het virus besmet kunnen zijn zonder dat ze zichtbare symptomen vertonen, wat een belangrijk argument is voor het tijdelijk stopzetten van jacht in periodes met verhoogde viruscirculatie. Het is doodjammer dat het beleid hierin niet volgt.’ Er treedt qua virale problemen helaas snel gewenning op, ervoer Dewulf. ‘Een eerste uitbraak is groot nieuws, maar de twintigste niet meer. Toch ziet het ernaar uit dat de situatie steeds ernstiger wordt. In West-Vlaanderen duikt nu de ene besmettingshaard na de andere op. Blijkbaar zal er eerst een groot incident moeten plaatsvinden voor men in actie komt. Terwijl wij zoiets net proberen te vermijden.’ Mensen geïnfecteerd Het is niet de eerste keer dat het beleid de adviezen van de experts niet volgt. Het FAVV beschikt helaas niet over gegevens over hoeveel adviezen er effectief ter harte genomen worden en in beleid worden omgezet – daarvoor zijn de bevoegdheden in deze materie te versnipperd. De huidige hoog-pathogene variant van het vogelgriepvirus circuleert nu al vier jaar, wereldwijd. Eerst was het alleen een kwestie van vogels, nu ook van zoogdieren. Sporadisch worden er mensen geïnfecteerd – in de VS viel vorig jaar een eerste dode na besmetting met een zeldzame variant van het virus.
De grootste angst van experts is dat een vogelgriep- en een mensengriepvirus zich vermengen, wat een nieuwe pandemie zou kunnen uitlokken.
De grootste angst van experts is dat een vogelgriep- en een mensengriepvirus zich vermengen, waardoor we met een nieuwe pandemie te maken zouden kunnen krijgen. Dat is geen doemdenken, wel een realistische inschatting van de risico’s. Blijkbaar ligt niet iedereen daar wakker van, zelfs niet als het gaat om het nemen van eenvoudige maatregelen zonder grote maatschappelijke gevolgen. Het neigt naar misdadige nalatigheid. The post Tijdelijk jachtverbod om vogelgriep te beperken? ‘De bevoegde ministers beseffen niet hoe ernstig de situatie is’ appeared first on Knack .