Sharedservicecenters leveren zelden efficiencywinst op
**Sharedservicecenters (ssc’s) bij bedrijven en overheidsorganisaties leveren in de praktijk vaak niet de beloofde efficiency- en kwaliteitswinst op. Sterker nog, ze kunnen organisaties juist duurder en bureaucratischer maken.**
Dat concludeert Herma van Laar in haar proefschrift ‘Shared services, oplossing of probleem?‘, waarop zij vorige week cum laude promoveerde aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.
Organisaties brengen ondersteunende processen als administratie, inkoop, personeelszaken en het beheer van ict al tientallen jaren onder in interne, centrale servicecenters. Door werkzaamheden te bundelen, te standaardiseren en op grotere schaal uit te voeren, zouden kosten dalen en de dienstverlening verbeteren. Maar volgens Van Laar pakt dit geregeld anders uit. Haar onderzoek bij twee grote internationaal opererende bedrijven, aangevuld met een internationale literatuurstudie, wijst op de gekozen organisatiestructuur als belangrijke oorzaak. Door werkzaamheden uit bestaande bedrijfsprocessen te halen en onder te brengen in een afzonderlijk centrum, ontstaat afstand tussen de interne klant en de medewerkers van het ssc. Om die afstand te overbruggen, zijn volgens Van Laar steeds meer afstemming, overleg, regels, formulieren en management nodig. De besparingen door schaalvergroting verdwijnen daardoor grotendeels in de extra overhead en coördinatiekosten. Het sharedservicecenter wordt zo eerder een extra organisatorische schakel dan een efficiënte oplossing.
##### Averechts
Ook pogingen om de tegenvallende resultaten te verbeteren, kunnen averechts werken. Organisaties richten bijvoorbeeld een aparte regieorganisatie in tussen het ssc en de bedrijfsonderdelen of introduceren aanvullende ict-systemen. Volgens de promovenda vergroten zulke ingrepen de complexiteit, doordat ze leiden tot nog meer afstemming, bureaucratie en management. Wie een bestaand ssc wil voortzetten, kan volgens beter kiezen voor klantgerichte teams. Die voeren elk het volledige ondersteunende of voorbereidende proces uit voor een beperkte groep vergelijkbare klanten. Rechtstreeks contact tussen deze teams en de bedrijfsonderdelen moet de onderlinge afstemming vereenvoudigen.
Uit het proefschrift komt verder naar voren dat sharedservicecenters beter presteren naarmate ze sterker zijn ingericht volgens systeemtheoretische ontwerpprincipes en de Lean-principes uit de Toyota-productiefilosofie.
**Rol van ict**
**Jij stelt dat aanvullende ict-systemen de complexiteit soms juist vergroten.** **Welke rol speelt ict bij het mislukken van sharedservicecenters?**
Herma van Laar: ‘Ict speelt een belangrijke rol, maar is niet de fundamentele oorzaak van de problemen met ssc’s. Die ligt in het organisatorisch scheiden van het primaire proces en de ondersteunende werkzaamheden. Om die afstand te overbruggen en ervoor te zorgen dat klant en ssc elkaar begrijpen, ontstaan allerlei afstemmingsmomenten, regels, formulieren en managementlagen. Vervolgens worden ict-systemen ingezet om de inefficiënte coördinatie- en afstemmingsprocessen tussen klant en ssc te automatiseren. Daarmee automatiseer je feitelijk de ontstane bureaucratie, in plaats van die terug te dringen.
Herma van Laar.
Een van de organisaties die ik onderzocht, had een ssc voor hr, met een front- en backoffice en een stafafdeling hr op de achtergrond. Medewerkers mochten hun vragen uitsluitend via een ict-systeem stellen. De backoffice en staf hr mochten niet rechtstreeks door de frontoffice worden gebeld of anderszins gestoord, omdat dat als inefficiënt werd beschouwd. Door alle tussenstappen kon de beantwoording van ingewikkelder vragen wel drie weken duren. Bovendien bleek de informatie die de frontoffice uiteindelijk teruggaf vaak onjuist, verouderd of onvolledig. Vervolgens begon het traject opnieuw, met een nieuwe of aanvullende vraag. Omdat de situatie onwerkbaar werd, bespraken medewerkers van de front- en backoffice complexe kwesties soms buiten de officiële kanalen om, via hun privételefoons. Tegelijkertijd ontstonden binnen de businessunits schaduwadministraties en kleine, eigen hr-afdelingen. Per saldo leidde de inrichting van het ssc met een front- en backoffice dus tot hogere kosten en een sterk afgenomen servicekwaliteit.
Ict kan wél bijdragen aan efficiencywinst in een ssc-organisatie met klantgerichte teams. Elk team voert dan het volledige ondersteunende of voorbereidende proces uit voor een beperkte groep vergelijkbare klanten, met wie het ook rechtstreeks kan overleggen. Zo beperk je overdrachten en onnodige afstemming. Mijn conclusie is dat je niet moet beginnen met de vraag welke processen je kunt automatiseren, maar met de vraag hoe je het werk zo kunt organiseren dat zo min mogelijk afstemming, overdracht en herstelacties nodig zijn. Pas als de processen goed zijn ingericht, kun je bepalen welke ict-systemen daarvoor nodig zijn.’