OudVVDleider Frits Bolkestein, die maandag op 91jarige leeftijd overleed, leek op het eerste gezicht geen man die in het televisietijdperk een succesvol politicus zou kunnen zijn. Hij was een afstandelijke en erudiete eenling met een deftige tongval, die strikt rationeel redeneerde. Hij maakte geen warme of toegankelijke indruk, ongenaakbaar was eerder het woord dat bij hem paste.ppBolkestein zag zichzelf niet als een intellectueel maar als een Amsterdamse koopman. Dat was een wat merkwaardig zelfbeeld, want zelfstandig ondernemer was hij nooit geweest en hij leek eerder een studeerkamergeleerde. Hij was erudiet, poseerde bij voorkeur voor een van zijn goedgevulde boekenkasten en schreef zelf ook boeken, waaronder een Engelstalig toneelstuk over Floris V en een boek over de volgens hem schadelijke invloed van intellectuelen in de politiek.ppToch won de VVD onder zijn leiding alle verkiezingen en haalde hij meer zetels dan zijn volksere en vlottere voorgangers Wiegel en Nijpels. Dat succes had alles te maken met de wijze waarop hij de discussie aanging over immigratie en integratie in de multiculturele samenleving.ph2Barlaeush2pBolkestein groeide op in AmsterdamZuid, in een familie van leraren, rechters en geleerden. Zijn grootvader was minister van Onderwijs, zijn vader president van het Amsterdamse gerechtshof.ppIn de jaren 19451951 zat hij op het Barlaeus Gymnasium, waar hij afgaande op zijn cijfers een van de beste leerlingen ooit was. Hij noemde die periode achteraf zijn gouden tijd. Vooral de klassieke talen boeiden hem. Hij had daardoor nauwkeurig leren lezen en had daarna niets fundamenteels meer bijgeleerd, zei hij.ppZijn leraar klassieke talen Meerwaldt beschouwde hij als zijn grootste leermeester diens portret had hij zijn leven lang op zijn studeerkamer staan.ph2Shakespeare in het Swahilih2pHij deed, niet ongebruikelijk in die tijd, acht jaar over zijn studies, eerst wiskunde, daarna filosofie. Erna trad hij in dienst van Shell, waarvoor hij meer dan tien jaar in Afrika, MiddenAmerika en Indonesi werkte.ppHet werk vond hij vaak onder zijn niveau om zichzelf uit te dagen leerde hij Shakespeare lezen in het Swahili, las hij Plato en andere auteurs in het oudGrieks en voltooide hij ook nog een rechtenstudie.ppUiteindelijk wilde hij een hogere levensvervulling dan die van olieverkoper. In 1976, als 43jarige, gaf hij zijn leven een andere wending: hij werd politicus.ph2Scherpe tongh2pEen politicus met een missie, want hij wilde zijn stem verheffen tegen de volgens hem heilloze ideen van de jaren 60 die tijdens zijn afwezigheid in Nederland de overhand hadden gekregen. De personificatie daarvan was, in zijn ogen, PvdApremier Den Uyl.ppIn 1978 kwam Bolkestein voor de VVD in de Tweede Kamer, waar hij een eenling was, die werd gewaardeerd om zijn kennis en kundigheid en werd gevreesd om zijn scherpe tong.ppIn 1982 werd hij staatssecretaris voor Buitenlandse Handel en in 1988 minister van Defensie. Vooral dat ministerschap leek hem te vervelen. Daarom schreef hij daarnaast toneelrecensies en essays en voerde hij een openbaar debat met de wereldberoemde Amerikaanse lingust en linkse intellectueel Noam Chomsky.ph2Karakterachterstandh2pBolkestein maakte in 1986 eigenhandig een einde aan het VVDleiderschap van Ed Nijpels door in een veertig minuten durend betoog in de fractie te concluderen dat de VVD onder Nijpels een karakterachterstand had opgelopen. Hij had besloten de aanval te openen omdat er grote onvrede over Nijpels heerste, maar niemand de moed had het tegen de hoofdpersoon zelf te zeggen.ppHij maakte zo de weg vrij voor Joris Voorhoeve, die zelf in 1990 vertrok. De VVDfractie koos toen Bolkestein als nieuwe voorzitter, bij gebrek aan alternatief.ph2Islamh2pHij begon stroef en werd gezien als een passant, tot hij in september 1991 in een stuk in de Volkskrant de gebrekkige integratie van veel moslims aan de orde stelde en de islam neerzette als een middeleeuwse manier van denken en leven. Hij maakte zich daar al jaren zorgen over, maar trok ook aan de bel om zijn leiderschap een boost te geven.ppHij schreef dat de Europese beschaving was gebaseerd op de waarden van de Verlichting. Het liberalisme claimde universele geldigheid van de scheiding van kerk en staat, vrijheid van meningsuiting, verdraagzaamheid en de gelijkwaardigheid van man en vrouw.ppIn de wereld van de islam golden deze waarden volgens hem niet, maar relativering ervan kon niet geaccepteerd worden.ph2Onderbuikh2pBolkesteins betoog leidde tot felle reacties. Tegenstanders verweten hem in te spelen op onderbuikgevoelens. Over de islam liet hij zich daarna voorzichtiger uit, maar de kern van zijn betoog bleef overeind. Hij hamerde erop dat de integratie van minderheden met lef moest worden aangepakt en dat de immigratie desnoods met onsympathieke maatregelen moest worden beperkt.ppHij maakte zich oprecht zorgen over het ontstaan van gettos vol kansarme mensen in de grote steden, maar was zich er ook van bewust dat zijn betoog goed viel bij de kiezers. In 1994 werd hij beloond met een van de beste verkiezingsuitslagen voor de VVD tot dan toe: 31 zetels.ph2Paarsh2pAl jaren vond hij dat de VVD zou moeten regeren met de PvdA, die onder Wim Kok in zijn ogen op de goede weg was. Samen zouden ze een eind kunnen maken aan de dominantie van de christendemocraten, die, zo zei hij, in Nederland al langer de macht hadden dan de communisten in de SovjetUnie.ppIn 1994 vormden Bolkestein, Kok en D66leider Hans van Mierlo het eerste paarse kabinet. Bolkestein bleef Kamerlid, omdat hij bang was dat de VVD anders als kleinere regeringspartij zou verbleken. Als fractieleider hield hij het liberale profiel scherp. Dat bleek een goede inschatting. In 1998 won hij nog eens zeven zetels. Voor Bolkestein was dat het moment om op te stappen de politiek verveelde hem al langer vooral van de zeikerds van de media had hij meer dan genoeg.ppVoor de VVD pakte zijn vertrek slecht uit. Bij de volgende verkiezingen kaapte Pim Fortuyn het thema van de immigratie en viel de VVD ver terug. Nog twee jaar later richtte Geert Wilders, leerling van Bolkestein en oudfractiemedewerker en Kamerlid van de VVD, de PVV op.ph2Liberale fundamentalisth2pBolkestein werd na zijn vertrek uit de Nederlandse politiek lid van de Europese Commissie. Dat was een verrassing, want hij stond bekend als een euroscepticus. Toch is het beter hem een europragmaticus te noemen: hij wilde wel mr Europa waar hij dat nuttig achtte. Dat gold met name de liberalisering van de interne markt.ppAls commissaris stelde Bolkestein zich op als een liberale fundamentalist, die streefde naar n Europese markt met optimale concurrentie. Bekend werd zijn dienstenrichtlijn, die ervoor moest zorgen dat OostEuropeanen makkelijk in WestEuropa konden werken.ppVooral in Frankrijk ontstond veel verzet tegen de Poolse loodgieter die in een race to the bottom zijn Franse concurrent zou wegconcurreren. Dit verzet had succes: de Bolkesteinrichtlijn werd na zijn vertrek afgezwakt.ph2Tegendraadsh2pAls politicusinruste bleef Bolkestein luid en duidelijk zijn mening verkondigen. Hij had vaak tegendraadse standpunten die niet goed vielen in de VVD. Zo pleitte hij voor liberalisering van alle drugs en voor het recht op vrije beschikking over het eigen leven bij een voltooid leven.ppHij verraste velen toen hij zich in 2010 op het Leidseplein aansloot bij de betogers tegen de bezuinigingen op de kunsten van Ruttes eerste kabinet. Maar hij liet bij die gelegenheid ook niet na de progressieve betogers tegen de schenen te schoppen. Het geld voor de kunsten kon volgens hem namelijk worden verdiend door te bezuinigen op ontwikkelingshulp, zei hij met een grijns.ppDe laatste jaren had hij een broze gezondheid, hij leed onder meer aan de verlammingsziekte polyneuropathie. Na een darmoperatie was hij zo verzwakt dat hij begin 2022 met zijn vrouw naar een verzorgingshuis verhuisde, waar hij gisteren overleed.ppBekijk hier een terugblik op zijn carrire: p