Bi y'a san 4 ye tigitigi kabini Capitaine Ibrahim Traoré ye Lieutenant-Colonel Paul Henri Sandaogo Damiba ka fangadafiri, ka kɛ Burkina-Faso ɲɛmaa ye. Capitaine Ibrahim Traoré tun ye Damiba ka fanga jalaki k'o ma se ka lakanabaliya kɛlɛ. San naani a ka fanga tali kɔ, Ibrahim Traoré ka fanga bɛ k'a ka baara kɛlenw lafasa lakanako ni sɔrɔko sirafɛ. Nga, adamadenw ka hakɛ lafasatɔn caman ka sɛgɛsɛgɛliw bɛ ka yira ko lakanabaliya ye fanga sɔrɔ, wa ko adamadenw ka hakɛw fana tɛ ka bonɲa.

Musow ka hakɛ lafasa hakili n'an ko a ma "féminisme" nasarakan na, ale ye kumasen ye min be da bɛɛ la bi. Mɔgɔ dɔw bolo, wilikajɔ sira don walasa ka cɛ-ni-musow damakɛɲɛ. Dɔw fana be ka kɛ cɛw ani du tagabolo dɔw kɛlɛli sira ye. O la, musow ka hakɛ lafasali hakilina in kɔrɔ yɛrɛ ye jumɛn ye ani laɲini minnu be a la, an bena kuma o de kan bi Musow ka kɛnɛ jɛmukan kɔnɔ. Lalaïcha DOUCOURE ka laseli don

Nin dɔgɔkun in daminɛ na, tungantagalaw lafasa baɲumankɛtɔn Caminando Fronteras y’a ka san 2025 jatiminɛsɛbɛ labɔ. A ko tungaranke ba saba ni kɔ de bɔnɛna u nin na san in kɔnɔ. O waati kelen y’a sɔrɔ kunnafoni kolon dɔ tun bɛ folo-folo la bɔlɔlɔ sanfɛ. Mɔgɔ dɔw y’a carin ko tungaranke minnu sara kɔkɔji sanfɛ, k’u ka minanw (sacs) maralen bɛ yɔrɔ dɔ la Lampedusa, Italie jamana na. Ja in kuma cayara kosɛbɛ bɔlɔlɔ forobakumayɔrɔw sanfɛ, kasɔrɔ, nkalon don. Ja in bɛ kuma mun kan?

Mauritanie, hadamadenw ka hakɛw lafasali kulu AMDH ani baɲumakɛtɔn min bɛ hadamadenw ka hakɛw lafasa FIDH jɛna ka jateminɛ sɛben dɔ bɔ, Mauritanie jamanadenw ka hakɛw lajalaya kan. Tɔn fila nunu y’u ka jɔrɔ yira hadamadenya hakɛ lahalaya la jamana in kɔnɔ.

Olu ye suraka fimaw de ye minu be jate iko jɔn bɔsonw. Faba kono, PK8 ani PK9 kinw kono, harratine dow kuma na uka jiɛn dogodo gɛlɛyaw kan, bara soroli ani sigi yɛrɛ uni mogow tow cɛ. O wale nunu be de kama, uka hakɛw lafasa kulu, El Hor kun ye laɲini sinbin do ci mara bagaw ma mibe saria sun ba faleni laɲini walasa ka mogo nunu ka lahalaw fale.

Jɛkulu in beka harratine ka kɛrɛfɛ dɛn, ɲɛnawɔloma ani klenebaliya walew de kɔn minu be ta ka Harratine sɛgɛrɛ. O mogo nunu ye Mauritanie jamana den tilacɛ de ye. O kama, El Hor ye laɲini sinbin do kɛ walasa jamana ka saria sun ba ka yɛlɛma, ka mogo nunu ka hakɛw lakodon ani ka don ku ni jamana den tɔ bɛ ye kele ye. Laɲini sinbin in tɛgɛ nɔn bla la mogo 246 ɲɔngon de fɛ. Uka laɲini be ɲɛsi mara bagaw de ma.

Farafinna tilɛbiyanfan fɛ; dɔnkiliw de bɛ kɛ ka koɲɛw de ɲɛnabɔ. U ka dɔnkili kura “ En toute liberté’’ Côte d'Ivoire dɔnkilidaw Kajeem ni Soum Bill ka fara Sénégalkaw ka Didier Awadi kan, olu bɛ ka kuma kannabilali lafasa. Nin dɔnkili in u ni "Amnesty International " de jɛra a baara la; o dɔnkili in o ye hakilijigin ye ka fɔ ko bɛɛ bɛ se k’i hakilina fɔ n’a ma kɛ basi ye.. Wa k’o ye josariya de ye bɛɛjɛfanga jamana kɔnɔ.

O kɛra bi alamusa ko kɛlɛ kɛ kulu de be a bolo bɔlɔlo kan kunafoni di law kɛlɛli kama. O kɛlɛkɛ kulu yɛrɛ be wele ko « Bataillons d'intervention rapide de la communication (BIR-C) » RSF ka fola. Aka jate minɛ sɛnbɛn do de ye o kibaru ya da kɛnɛ kan, ako, o kulu in be gɛrɛtɛ bi, kunafoni di law ani hakina folaw kan ni ka u bali kuma la jamana in kono. 

Jamanakuntigi kɔrɔ ka taama in bɛ don a ka ONU ɲɛmaaya cɛbɔya kanɲini de minan kɔnɔ. Wa, a bɛ Sénégal ka dɛmɛn ɲini na. Nin bɛna k'a siyɛn fɔlɔ ye kabi n'a bɔra fanga la, n'a bɛ segin a faso kɔnɔ. O ye ninsɔndiya y'a nɔfɛ mɔgɔw n'a kanubagaw fɛ. Nka, Macky SALL ka fanga waati kasaratɔw ni banbagatɔw somɔgɔw bɛ k'o taama kɔn. Olu fɛ, cɛ in ye adamadenw hakɛw bɔrɔtɔ. Fan filaw bɛ ye sigikafɔ kɛnɛ sigi ni kunnafolidilaw ye sanko k'o jɔyɔrɔ lafasa.

Mali la, donnatɛmɛnfanga ɲɛmɔgɔ kɔrɔ Bah Ndaw masurunyamɔgɔ dɔw ka kiiri tile sabanan baaraw bɛ taa ɲɛ bi Bamako Cour d’Appel la. U mɔgɔ wɔɔrɔ don minnu jalakilen bɛ bɛnbɛnbɛn labɛnni na jamana kɔkan kabi san 2021 fangadafiri filanan senfɛ ni Assimi Goita ye fanga ta. Kiiri in daminɛna taratadon ni bi cɛ jalakibagatɔ duuruw bɛɛ ye kuma ta kaban u mɔgɔ wɔɔrɔ cɛma. Kunu arabadon yɛrɛ, Colonel Kassoum Goita y’a yɛrɛ lafasa kosɔbɛ ni Mali marabagaw ka gundo dɔw poyili ye.

Bi masalaba kɛnɛ kan, an baaraɲɔgon Kpenahi Traoré ye Honorine Soma de bisimila. Musojigin dɔgɔtɔrɔ don ka bɔ Burina Faso. Honorine Soma lakodonnen don kosɔbɛ musow ka hakɛ lafasali la kɛrɛnɛrɛnnenya la togodaw kɔnɔ. A ka cɛsiri in yɛrɛ de kama jadilanna dɔ "film documentaire" kɛ a kan walasa diɲɛ ka muso in ka baara ye. Kɔsan in na a ye tali kɛ degelibaara dɔw la Strasbourg, France  jamana na. A ni Kpénahi Traoré ye ɲɔgɔn ye yen. U ka masaala filɛ.

Kunu, Reporters Sans Frontières (RSF) baɲumankɛtɔn min be kunnafonidiso ani kunnafonidilaw lafasa y’a jira ko Burkinaden, Atiana Serge Oulon kunnafonidila min diyagoyaminɛna famaw fɛ a san fila ɲɔgɔn ye ni ye, k’a datugulen don an’a tɔrɔlen don bonba “villa’’ dɔ kɔnɔ Ouaga 200 kin kɔnɔ.

Kunu Dakar, Sénégal faaba la, jamanakuntiki kɔrɔ Macky Sall kanunbagaw bɔra ka taga a ka kumakanw lamɛn nɔngɔni na, ka kun bɛ ka minnu fɔ ka a ka bɔ boya lafasa ONU ɲɛmɔgɔya nɔnfɛ. Fɛɛrɛ don kanunbaga ninnu bolo ka yira a la ko u ba kɔ ani ka to u yɛrɛ dama ka fara ɲɔngon kan. Kanunbaga ninnu bɛ ka jigiya ka fɔ, ko Macky Sall bɛna se ka jɔyɔrɔ in sɔrɔ.  

Olu yɛrɛ ye TRIAL international, farafina lafasabagaw ka jekuluba PANU ani FIDH hadamadenw ka hakɛw lafasa kulu ba. Ni jɛkulu saba nunu bɛ ka Mali marabagaw jalaki k’u ye hadamadenya hakɛw bɔrɔtɔ, ni kɔkan sɔrɔdasi wɛrɛ ka dɛmɛw ye, n'o ye Russie ka Wagner ye, san bafila ani mugwan ni fila waati la. Wa nin y'a siɲɛ fɔlɔ ye, jamana dɔ ka jalaki nin wale suguw la.

Mauritanie jamana na, jɔnyawale ko min tun kuma caya la n'o ko  “l'affaire Nouha Mohamed" ɲɛtaga sɔrɔla o kora sɛgɛsɛgɛliw kɔ.Mauritanie Adamadenw ka hakɛw lafasa cakɛda, CNDH y'a ka sɛgɛsɛgɛliw jabiw cari tile damani jatiminɛ kɔ. 

Maïmouna SANOGO ye musow ka kɛnɛ ni kalanso sirakan jɛmukanw lo sugandi aw ye.Marisi ye musow ka hakɛ lafasa kalo ye. O la, an ye kuma di Fatoumata Coulibaly ma n'a be fɔ ko FC. Musow ka kɛnɛ babu lo.Kalanso sira kan jɛmukan, ale  babu bɛ latigɛ an yɛrɛ ka kanw lakanali de kan Farafinna. 

Muso don  min lakodɔnnen don kosɔbɛ seko ni dɔnko kɛnɛ kan Farafinna. Mali jamanaden don nga a ye baara kɛ jamana caaman na jaabɔ la. A ye jɔnjɔn caaman ta o baara hukumu kɔnɔ, iko FESPACO ani Sotigui Award kɛnɛ kan. Koumba Kanouté y'ale de bisimila.  

États-Unis jamana kan, Donald TRUMP  ye duwani sale kuraw sigili kofɔ  jamana caman kunna. Nka kunu États-Unis kirisoba ye o latigɛ wuli, ko a ma kɛ ni sariya ye. O yɔrɔ kelen na, Donald TRUMP  ko kiritigɛla minnu ma sɔn ale ka sariya in ma, k'olu bɛ ka jamana wɛrɛw de ka nafa lafasa. Wa k' a bɛna fɛɛrɛ kura bila kɔrɔlen nɔnna.

USA jamana ɲɛmɔgɔ kɔrɔ fila Bill Clinton, ani Barack Obama ye weele bila jamanadenw ma u k’u ka tabiyaw lafasa. Nin laseli in kɛra cɛ san 37 dɔ fagali kɔ tungataga kɛlɛli polisiw fɛ sibirilon Minneapolis, USA kɛɲɛnkanyanfan mara la kamasɔrɔ wulikajɔw bɛ senna yen kabi zanviyekalo daminɛ k’u ka waleyaw kɔn. Alex Pretti ka fagali in bɛ ka mɔgɔw dusubɔ kokura  

Ɲinan CAN kɛnɛ kan jalakilikanw ni mankanw be ka caya ka ɲɛsin latigɛtabagaw "Arbitres" ka baara kɛcogo ma. "Arbitres" nunu ka latigɛ dɔw ta cogo an'u ka ɲɛtuguwale dɔw de ma bɛn mɔgɔ caaman ma.Wa kɛrɛnkɛrɛnya la, u jalakilen bɛ k'u bi Maroc, ɲɔgɔndan in labɛnbaga, de lafasa. Ani fana k'u ka filen fiyɛ cogo ani karitɔn di ka ca.

 A ka sebagaya kɔ jamanakuntigi kalata la, la Guinée donnatɛmɛfanga ɲɛmaa "général" Mamadi Doumbouya ye dantigɛli kɛ. O senfɛ, a ye bolodiɲɔgɔnma kofɔ. Nga Adamadenw ka hakɛ lafasatɔn “ ligue pour les droits et la démocratie en Afrique" ɲɛmaa Mamadi KABA k'a kana dan o dɔrɔn ma. A ko cakɛdaw fana ka bila senkan minnu be Adamadenw ka hakɛw lafasa iko sariyasunba b'a laɲini cogomin. 

Dogo-dogotungatala mɔgɔ ba saba ni kɔ de bɔnɛna u nin na san 2025 kɔnɔ. Nin jatew dara kɛnɛ kan tunkarankew ka hakɛ lafasa baɲumakɛtɔn Caminandos Fronteras de fɛ tɛnɛdon. O kasaraw fanba kɛra kɔgɔji de sanfɛ. Nga nin jateminɛw b'a yira ko caman bɔra tungataga kasaraw la ka kɛɲɛ ni salon jatew ye.

Yanni tile duuru dɔrɔn, CAN tako 35 baaraw be kurunbɔnkari Maroc jamana kan… fɔ cogo wɛrɛ la, karidon nata I kɔrɔ. Farafina ɲanaba 24 bɛna t’u disida ɲɔgɔnna CAN jɔnjɔnba nɔfɛ. Kabini kelen nin ntolantantɔnw bɛɛ y’u ka cɛ ŋanaw tɔgɔda kɛne kan minnu bɛna t’u ka jamanaw jɔnjɔn lafasa.