Il-kitbiet INNU MALTI Dun Karm (paġna 1) L-ewwel vers juri l-qima kbira li Dun Karm kellu lejn artu, vers qawwi, spontanju u patrijottiku li jistabbilixxi mill-bidu d-direzzjoni ta' ħsieb il-kittieb. It-tifhir li bih Dun Karm jixtieq jagħni lil Malta hu superlattiv Finkar li lilha bl-ohla dawi libbist. F-ewwel terzina jishaq fuq l-aspett reliġjuż, karatteristika tiegħu u tal-poeti romantiči kollha li kitbu qabel u qrib in-nofs ta' dan is-seklu. Il-poeta jitlob lil Alla jhares lil artna li għamel tant maghha: Hares, Mulej, kif dejjem Int harist. Imbagħad fit-tieni terzina, l-iktar li jispikka fil-kontenut huwa s-sens ta kooperazzjoni li għandu jkun hemm bejn il-ħaddiem u s-sid. Dun Karm mhux qed jinkina quddiem il-barrani jew iwarrab ir-responsabbiltà li għandu jkollu bniedem imdawwal biex jirrappreżenta 'I hutu fil-ġlieda tagħhom mal-hakkiem; qed jitlob biss 'l Alla biex jillumina lill-awtoritajiet čivili halli jaghrfu jmexxu b'mod gust. Lill-ħaddiem jixtieqlu x-xogħol u s-saħha, żewġ fatturi siewja li jnisslu l-pači u l-għaqda fil-familja, fi żmien meta emigrazzjoni u n-nuqqas ta' sigurtà fuq ix-xoghol kienu l-pjaga tal-pajjiż. L-ahhar vers isahhah ix-xewqat ta' qabel u jġieghel lill-qarrej jittama fi żminijiet mimlija sliema u barka: Seddaq il-ghaqda fil-Maltin u s-Sliem. FHAGAR QIM Gorg Pisani (pag. 1) Din hija waħda mill-poeżiji bikrin ta' Pisani, u li ghenu biex jagħtuh l-isem bhala l-Poeta tal-Preistorja. Flimkien ma" "II-Ggantija t'Ghawdex" 1-ghanja tehodna lura fi żmien il-Ħaġar meta pajjiżna kien ghadu fil-benniena tač čiviltà. Dak kien żmien l-allat, żmien it-tempji neolitiči, meta missirijietna kienu jgħixu f'komunitajiet żghar ghall-wens ta' dawn l-imqades mill-ishah u mill-isbah. Is-saffika bir-rima għandha xejra patrijottika u hija lirika fl-istess hin. Lirika ghax trid turina l-inkwiet ģeografiku ta' gżiritna fi żmien meta l-ghedewwa kienu ta' sikwit jinžlu fuq xtutna u jharbtu kulma jsibu; patrijottika ghax dawn l-ewwel Maltin fi ħsieb Pisani kellhom għal qalbhom 11

Għalkemm ir-Re Alfonso kien wieghed lill-Maltin li ma Malta ma terġax tingħata lil ħadd aktar ma damitx ma nstabet skuża biex Malta tingħata lill-kavallieri ta' Ġerusalemm. L-ikbar avveniment storiku fi żmien il-kavallieri żgur li jibqa' dak ta' l-Assedju I-Kbir ta' 1-1565. Gan Anton Vassallo fakkarma f'dan l-event billi jqajjem lil La Valette mill-qabar u jhallih jirrakkonta hu l-ġlieda qalila bejn il-Maltin u t-Torok meta fil-poeżija tiegħu Is-Sultan La Vallette lill-Belt Valletta jaghtina stampi ta' kif il-Maltin kollha sa bin-nisa tagħhom, kienu qed jiġġieldu taqbida li kellha ssalva lill-Ewropa mill-hakma tal-Misilmin. II-Belt Valletta bdiet tinbena minn La Valette aktar bhala tifkira tar-rebħa li saret tal-Kristjaniżmu iżda baqgħet tissemma mal-gnus kollha għall-qlubija ta' dan is-Sultan. "Jien ghalik (u tafu id-dinja) Jiena kont l-akbar sultan Jiena ghollejtak fuq bliet ohra Jien libbistlek il-hitan." Ma satax jonqos li l-poeta nazzjonali Dun Karm ma jfakkarniex fl-Assedju. Fil-poeżija tiegħu II-Għanja tar-Rebha jindirizza lix-xemx li rat din il-ġlieda kbira tal-Maltin u jislet mix-xhieda tagħha diversi umenti waqt l-Assedju li l-istorja tfakkarna fihom bhalma hi dik id-dehra makabra ta' l-igsma tal-kavalieri mejta bla ras marbutin fuq l-ghuwied u mitluqin f'wiċċ il-bahar. Dan hu s-sagrifiċċju ġdid li l-Maltin kellhom ihallsu storikament biex jibqgħu ħielsa f'Art Twelidhom. Malli nbusu dak it-trab imqaddes Maghgun bid-demm ta' qlub li habbew shih; B'demmek, ja Malta, li għal dejjem rifed II-jedd ta' Kristu u ta' l-Ewropa l-ġieh Madankollu meta I-Kavalieri bdew jitilfu l-iskop li gġalih kienu ngħaqdu spiċċaw biex ukoll iddgħajfu moralment u fizikament. Fosthom kien hemm hafna Franċiżi u r-rebhiet ta' Napuljun bil-weghdiet tar-Rivoluzzjoni Franċiżi ma setgħu aktar ma jhallux l-effett tagħhom hawn Malta wkoll. Il-bidla jidher li l-Maltin kienu qed jistennewha u Mikiel Anton Vassali, kif jgħidilna Dun Karm stess fis-sunett Petrarkjan tiegħu, ma satax jonqos li jiżra' fost il-Maltin dawk l-ideat li kien ġieb miegħu minn Ruma. Is-Sultan kellu jarrestah. un-nafra tas-Sultan li qatt ma ġiebek wara t-Twissija b'ghaqal kbir mahduma u l-għawġ u l-ghar li ngabar wara biebek u l-habs u l-harba f'nofs ta' lejl mitmuma, Iżda I-Franċiżi ġew u dahlu I-Belt mat-tama ta' ħafna Maltin. B'xorti hazina l-intenzjiniet tagħhom ma tantx kienu sbieħ u l-Maltin malajr intebhu meta bdew jara is-serq mill-knejjes. B'kuntrast ma dak li qal qabel, Dun Karm ifahhar patrijott iehor Malti din id-darba ghas-sehem tieghu kontra I-Frančizi. Lil Dun Mikiel Xerri jagħrfu fl-istorja ta' pajjiżna Kont għadni nista' nghid čċkejken tarbija meta ktieb il-ġrajjiet habbibni miegħek u jaf li kieku Dun Mikiel kien iben pajjiż ikbar, ghal ghemilu, kienu jiftahru bih Ateni u Ruma. Fid-dramm klassiku tiegħu Friggieri jarġa' jfakkarna fil-patrijottizmu Malti taht il-Franċiżi u ma jinsiex lanqas lil Dun Mikiel Xerri.

"Il-Ghanja tar-Rebha" tgholli gich il-Maltin fis-sehem li taw fl-Assedju ta' 1-1565. L-għanja tiehu dan l-aspett b'lingwagg kemxejn rettoriku, iżda Dun Karm addatta l-istil epiku minħabba li l-Maltin kienu garrbu wisq ingustizzji tul is-snin. Il-poeta kie kien imbuttat biex jelabora l-azzjoni tagħhom minħabba dan l-iżvantagg "biex haqqek nagħtik" Matul il-poeżija hemm riferenza ghall-ghadab tat-Torok meta l-moral taghhom beda nieżel (xi haģa dokumentata) minħabba li kienu ħadu wisq żmien sakemm battew il-forti ta' Sant'lermu. B'din l-azzjoni militari riedu mbagħad idawru harsithom lejn San Mikiel u Sant'Anğlu. Dan id-dewmien swielhom l-Assedju: Ghidli, ja xemx, fil-mixja ta' kull sena, li tkejjel biha l-ġrajja tal-bnedmin, qatt rajt hağa isbah minn Sant'lermu tagħna? Qatt rajt iljuni chrex mill-Maltin? u l-ahhar wiched li go qalbu diehla hass ix-xafra qattiela, u sfar, u miel, ghajjat ismek, ja Malta, u lil min qatlu urich in-naha l-ohra 'l San Mikiel.... Il-metafora tal-Maltin "iljuni" għal żmienna tinhass sterjotipata, bħall-klixè tad-"demm ičarčar jikwi" u tifhir ieħor fi grad superlattiv li jhallina nieqsa mill-emozzjoni ġenwina. L-istess ghall-melodrammatičità ta' xi versi, bhat-tieni strofa msemmija hawn fuq. Iżda dan kollu jagħmel sens ghat-tifsira ta' l-Assedju ghalina u għall-Ewropa. griet karba ma' l-Ewropa; is-slaten kollha harsu miblugha, jistennew il-hemm: b'demmek, ja Malta, li għal dejjem rifed il-jedd ta' Kristu u ta' l-Ewropa l-ġich. Ir-rebħa ta' l-Ordni u l-Maltin ma kinetx biss rebha ghal artna; rebhu wkoll twemminna u drawwietna u magħhom il-kultura ta' l-Ewropa tal-Punent. L-element deskrittiv, ir-ritmu meqjus li jixhed il-ferh ta' min hu rebbieh, flimkien mal-figuri tad-diskors, joholqu atmosfera maestuża u jagħmlu mill-għanja innu għal dawk il-Maltin u l-Kavallieri li hallew hajjithom. Fit-tieni strofa l-użu tać-čežura jagħtina ċans nieqfu biex nixtarru 1-ghemil erojku ta' niesna, bhalma t-tliet aggettivi u l-anafora fl-aħħar żewġ versi jisħqu fuq il-kwalitajiet pożittivi tagħhom li għenuhom biex ireġġgħu lura 'l-għadu. Fil-bidu u lejn it-tmiem Dun Karm juża l-apostrofi biex 27

Il-kitbiet INNU MALTI Dun Karm (paġna 1) L-ewwel vers juri l-qima kbira li Dun Karm kellu lejn artu, vers qawwi, spontanju u patrijottiku li jistabbilixxi mill-bidu d-direzzjoni ta' ħsieb il-kittieb. It-tifhir li bih Dun Karm jixtieq jagħni lil Malta hu superlattiv Finkar li lilha bl-ohla dawi libbist. F-ewwel terzina jishaq fuq l-aspett reliġjuż, karatteristika tiegħu u tal-poeti romantiči kollha li kitbu qabel u qrib in-nofs ta' dan is-seklu. Il-poeta jitlob lil Alla jhares lil artna li għamel tant maghha: Hares, Mulej, kif dejjem Int harist. Imbagħad fit-tieni terzina, l-iktar li jispikka fil-kontenut huwa s-sens ta kooperazzjoni li għandu jkun hemm bejn il-ħaddiem u s-sid. Dun Karm mhux qed jinkina quddiem il-barrani jew iwarrab ir-responsabbiltà li għandu jkollu bniedem imdawwal biex jirrappreżenta 'I hutu fil-ġlieda tagħhom mal-hakkiem; qed jitlob biss 'l Alla biex jillumina lill-awtoritajiet čivili halli jaghrfu jmexxu b'mod gust. Lill-ħaddiem jixtieqlu x-xogħol u s-saħha, żewġ fatturi siewja li jnisslu l-pači u l-għaqda fil-familja, fi żmien meta emigrazzjoni u n-nuqqas ta' sigurtà fuq ix-xoghol kienu l-pjaga tal-pajjiż. L-ahhar vers isahhah ix-xewqat ta' qabel u jġieghel lill-qarrej jittama fi żminijiet mimlija sliema u barka: Seddaq il-ghaqda fil-Maltin u s-Sliem. FHAGAR QIM Gorg Pisani (pag. 1) Din hija waħda mill-poeżiji bikrin ta' Pisani, u li ghenu biex jagħtuh l-isem bhala l-Poeta tal-Preistorja. Flimkien ma" "II-Ggantija t'Ghawdex" 1-ghanja tehodna lura fi żmien il-Ħaġar meta pajjiżna kien ghadu fil-benniena tač čiviltà. Dak kien żmien l-allat, żmien it-tempji neolitiči, meta missirijietna kienu jgħixu f'komunitajiet żghar ghall-wens ta' dawn l-imqades mill-ishah u mill-isbah. Is-saffika bir-rima għandha xejra patrijottika u hija lirika fl-istess hin. Lirika ghax trid turina l-inkwiet ģeografiku ta' gżiritna fi żmien meta l-ghedewwa kienu ta' sikwit jinžlu fuq xtutna u jharbtu kulma jsibu; patrijottika ghax dawn l-ewwel Maltin fi ħsieb Pisani kellhom għal qalbhom 11

"Il-Ghanja tar-Rebha" tgholli gich il-Maltin fis-sehem li taw fl-Assedju ta' 1-1565. L-għanja tiehu dan l-aspett b'lingwagg kemxejn rettoriku, iżda Dun Karm addatta l-istil epiku minħabba li l-Maltin kienu garrbu wisq ingustizzji tul is-snin. Il-poeta kie kien imbuttat biex jelabora l-azzjoni tagħhom minħabba dan l-iżvantagg "biex haqqek nagħtik" Matul il-poeżija hemm riferenza ghall-ghadab tat-Torok meta l-moral taghhom beda nieżel (xi haģa dokumentata) minħabba li kienu ħadu wisq żmien sakemm battew il-forti ta' Sant'lermu. B'din l-azzjoni militari riedu mbagħad idawru harsithom lejn San Mikiel u Sant'Anğlu. Dan id-dewmien swielhom l-Assedju: Ghidli, ja xemx, fil-mixja ta' kull sena, li tkejjel biha l-ġrajja tal-bnedmin, qatt rajt hağa isbah minn Sant'lermu tagħna? Qatt rajt iljuni chrex mill-Maltin? u l-ahhar wiched li go qalbu diehla hass ix-xafra qattiela, u sfar, u miel, ghajjat ismek, ja Malta, u lil min qatlu urich in-naha l-ohra 'l San Mikiel.... Il-metafora tal-Maltin "iljuni" għal żmienna tinhass sterjotipata, bħall-klixè tad-"demm ičarčar jikwi" u tifhir ieħor fi grad superlattiv li jhallina nieqsa mill-emozzjoni ġenwina. L-istess ghall-melodrammatičità ta' xi versi, bhat-tieni strofa msemmija hawn fuq. Iżda dan kollu jagħmel sens ghat-tifsira ta' l-Assedju ghalina u għall-Ewropa. griet karba ma' l-Ewropa; is-slaten kollha harsu miblugha, jistennew il-hemm: b'demmek, ja Malta, li għal dejjem rifed il-jedd ta' Kristu u ta' l-Ewropa l-ġich. Ir-rebħa ta' l-Ordni u l-Maltin ma kinetx biss rebha ghal artna; rebhu wkoll twemminna u drawwietna u magħhom il-kultura ta' l-Ewropa tal-Punent. L-element deskrittiv, ir-ritmu meqjus li jixhed il-ferh ta' min hu rebbieh, flimkien mal-figuri tad-diskors, joholqu atmosfera maestuża u jagħmlu mill-għanja innu għal dawk il-Maltin u l-Kavallieri li hallew hajjithom. Fit-tieni strofa l-użu tać-čežura jagħtina ċans nieqfu biex nixtarru 1-ghemil erojku ta' niesna, bhalma t-tliet aggettivi u l-anafora fl-aħħar żewġ versi jisħqu fuq il-kwalitajiet pożittivi tagħhom li għenuhom biex ireġġgħu lura 'l-għadu. Fil-bidu u lejn it-tmiem Dun Karm juża l-apostrofi biex 27