Një studim i publikuar në revistën Progress in Cardiovascular Diseases thekson se vrapi ose ecja e shpejtë është faktor kyç për jetëgjatësinë. Sipas studimit, njerëzit që vrapojnë kanë 25-40 përqind më pak rrezik vdekshmërie të hershme dhe jetojnë të paktën tre vite më shumë se ata që nuk vrapojnë. Përfitimet janë të ngjashme për vrapin e ngadalë dhe të lehtë sa për atë të shpejtë dhe të gjatë, duke u bërë aktiviteti i aksesueshëm për të gjithë. Duke analizuar 55.000 njerëz, shkencëtarët konkludojnë se çdo orë e shpenzuar duke vrapuar shton shtatë orë jetë shtesë. Mungesa e aktivitetit fizik u identifikua si fattori më i madh rreziku me 16 përqind, më i lartë se duhani (11 përqind), obeziteti (8 përqind) dhe tensioni i lartë (15 përqind). Ekspertët shpresojnë që këto të dhëna do të motivojnë njerëzit të fillojnë aktivitetin fizik. **Burimet:** Ekonomia Online (klaster 1 outlets).

Një studim i realizuar në qytetin Shizuoka, Japoni, me popullsi 700 mijë banorë, analizoi 14 mijë e 226 lindje normale gjatë viteve 1997–2008. Sipas njoftimit të gazetës britanike “The Telegraph”, studiuesit fiksojnë se gratë që banojnë 200 metra larg rrugëve kryesore kanë 50% më shumë rrezik të lindin para javës së 37-të. Rreziku rritet në 60% për lindjet para javës së 32-të dhe deri në 80% para javës së 28-të. Në total, 15% e nënave që jetonin aty lindën paraprakisht. Specialistët japonezë vërejnë se më pas kësaj rritjeje mund të jetë ajri i ndotur. Organizata Botërore e Shëndetësisë përcakton lindjen paraprake si atë që ndodh para fillimit të javës së 37-të. Në Anglinë, vitin e kaluar janë regjistruar 36 mijë lindje paraprake. Përqindja e mbijetesës në javën e 27-të vario nga 55 deri 80%, në varësi të peshës së fëmijës. **Burimet:** Ekonomia Online (klaster 1 outlets).

Studim Ekskluziv: E Vërteta për Hënën, Anën e Saj të Errët dhe UFO-t-Çkemi News

Një studim i shtrirë ndër vite nga Seasia Stats dëshmon se Rusia qëndron në vendin e parë në shkallë globale për sa i përket përqindjes së familjeve që kujdesen për mace. Rreth 59 për qind e shtëpive ruse strehojnë të paktën një kafshë të tillë, duke bërë që afërsisht gjashtë nga dhjetë familje të kenë një mace pranë vetes. Për më tepër, hulumtimet e mëparshme nga Ingosstrakh dhe Financial University kishin shënuar gjithashtu shifra të ngjashme prej 58.8 për qind. Pas shtetit rus, në nivel evropian renditet Rumania me 48 për qind, e ndjekur nga Polonia, Letonia dhe Hungaria. Krahas kafshëve që jetojnë në ambientet shtëpiake, statistikat flasin edhe për miliona mace e kafshë endacake në rrugë, ndërkohë që vetë macet llogaritet se ndajnë jetën pranë njerëzve prej rreth dhjetë mijë vjetësh. **Burimet:** Sinjali (klaster 1 outlets).

Në 1 tetor 2026, porta Fjala e Lirë e publikoi studimin e Gjon Markut me titullin "Fëmijët dhe birësimi në të drejtën dokësore shqiptare". Një pjesë e identike u shfaq edhe në rubrikën Opinione e Bota Sot, duke e bërë të aksessueshme për audiencë më të gjerë. Tema qendrore është pozicioni i fëmijës brenda sistemit të trashëgimisë së rregulluar nga kanuni, një fushë ku drejtesa tradicionale nuk trajton fëmijën si subjekt të pavarur, por si pjesë e një strukture të mëdhe familjare. Marku argumenton se çdo analizë duhet të nisë nga koncepti i familjes në të drejtën kanunore. Në traditë, familja nuk u kuptua vetëm si bashkësi biologjike midis prindërve dhe fëmijëve, por si njësi e gjerë shoqërore, ekonomike, morale dhe juridike. Kjo strukture mbante vazhdimësinë e shtëpisë dhe të vëllazërisë, duke vendosur rregulla të qarta për trashëgiminë dhe përgjegjësinë collective. Artikulli thekson se fëmija nuk ka drejta të veçanta trashëgimi të ndara ngaDestinat e shtëpisë, por pozicioni i tij përcaktohet nga funksioni që ka brenda kolektivit familjar. Publikimi në Fjala e Lirë vjen si pjesë e arkivës së saj me artikuj nga vitet 2009–2015 dhe 2016–2021, duke i dhënë kontekst historik dhe kulturor studimit. Bota Sot, nga ana tjetër, e vendos në seksionin e opinionave, duke e shtuar vlerësimin analitik dhe duke e prezentuar si ndihmesë për lexuesit e interesuar për të drejtën zakonore dhe identitetin kombëtar. Dyja burimet njohin vlerën shkencore të punës së Markut pa të shpjeguar detaje metodologjike të tjera. Fokusi mbetet në përhapjen e njohurive mbi drejtën dokësore dhe në rindërtimin e diskutimës akademike rreth saj. **Burimet:** Fjala; Bota Sot (klaster 2 outlets).

Portalja Ekonomia Online ka publikuar një analizë për 11 karakteristika të përbashkëta që i përkasin njerëzve të fuqishëm, pavarësisht fushës ku veprojnë. Sipas artikullit, vetëbesimi është baza e fuqisë, duke lejuar marrjen e rrezikeve dhe vlerësimin e arritjeve të vogla. Njerëzit e fuqishëm nuk kërkojnë famë apo pasuri, por fokusohet në vlerën e ofruar për konsumatorët dhe komunitetin. Një studim i vitit 2010 i psikologëve Dana Carney dhe Amy Cuddy të cituar në tekst thotë se pozat e hapura të trupit për më shumë se një minutë rrisin testosteronin dhe ulin kortizolin, duke bërë personin të ndiejë më të fuqishëm. Përkundrazi, kontakti i vazhdueshëm i syve mund të jetë antiproduktiv, duke zvogëluar bindjen, ashtu siç sugjerojnë psikologët Frances Chen dhe Julia Minson. Tjetër, individët e fuqishëm e dinë kur të flasin dhe çfarë të thonë, duke ulur mundësitë e gabimeve, dhe nuk frikësohen të përballen me kritika nga pozita që zbatojnë. **Burimet:** Ekonomia Online (klaster 1 outlets).

Portali Fjala.info ka publikuar pjesën e shtatë të serieve analitike mbi Gazetën "Besa" e Stambollit, studim të përgatitur nga Prof. Dr. Sabile Keçmezi-Basha. Vepra e trajton gazetën si tribune të mendimit kombëtar dhe të çështjes shqiptare në mërgim, duke rrethuar periudhën e afirmimit kulturor shqiptar në Kosovë më 1968. Në atë kontekst politik dhe kulturor, intelektualët, gjuhëtarët, shkrimtarët dhe veprimtarët e kulturës luajtën rol të rëndësishëm në zhvillimin e mendimit kombëtar. Seria vazhdon të dokumentojë historinë e botimeve shqiptare të diasporës dhe ndikimin e tyre në ruajtjen e identitetit kombëtar. **Burimet:** Fjala (klaster 1 outlets).

PRIZREN — Kryetari i Komunës së Tetovës, Bilall Kasami, ka declaruar se anëtarës së Maqedonisë së Veriut të lidhjes rrugore Tetovë–Prizren ende mungon një projekt i plotë për trasenë. Megjithatë, një segment tashmë po ndërtohet në fshatin Shipkovicë pa u përfunduar projekti konkret për të gjithë rrugën. Kasami ka sqaruar se segmenti në ndërtim do t'i përshtatet më vonë projektit përfundimtar, por ka pranuar se «nuk kemi projekt konkret» për momentin. Sipas tij, ka ekzistuar një studim që ka ofruar disa opsione për trasenë nga Tetova deri në Shipkovicë. Njëri nga këto opsione është ai që po realizohet tani. Në momentin e përfundimit të projektit, traseja do të përshtatet me rrugët ekzistuese dhe do të parashihet dalja për Shipkovicë. Për pjesën e rrugës që përfshin tunelin, dy qeveritë — e Kosovës dhe e Maqedonisë së Veriut — kanë përcaktuar opsionin me tunel me gjatësi rreth gjashtë kilometrash. Kasami ka theksuar se edhe për këtë segment «ende nuk bëhet fjalë për projekt të plotë», por vetëm për studim dhe projekt ideor. Studimi ka parë tre variante: pa tunel nëpër majë të malit, me tunel tre kilometrash dhe me tunel gjashtë kilometrash; zgjedhja u ra mbi opsionin e fundit. Nga ana tjetër e kufirit, Kosova vazhdon me hapa konkrete për realizimin e lidhjes. Kryeministri Albin Kurti, në takim me homologun Hristijan Mickoski në Nju Jork, ka theksuar rëndësinë e këtij koridori rrugor. Ndërsa puna në anën e Kosovës përparon, mungesa e projektit të detajuar në anën e Tetovës krijon pamjaqe mbi kohëzgjatjen e plotësisë së rrugës dhe mbi mënyrën se si do të lidhet segmenti i filluar në Shipkovicë me të tjerët e trasesë. **Burimet:** Prizren Press; Telegrafi; Zhurnal.mk (klaster 3 outlets).

ROMË — Një studim i ri i udhëhequr nga Lucia Amoruso nga Qendra Baske për Njohjen, Trurin dhe Gjuhën tregoi se fjalimi i shumë gjuhëve lidhet me një tru që duket më i ri sesna në të marrin një gjuhë vetëm. Kjo është përgjigja kryesore e pyetjes së titullit. Për ta vlerësuar këtë efekt, studiuesit përdorën magnetoencefalografinë (MEG) për të matur aktivitetin nervor dhe aplikuan algoritme inteligjencë artificiale që parashikojnë “moshën kronologjike” e trurit. Modeli i trajnuar në grupin pilot u aplikua më pas në një grup kontrolli prej 144 të rrethuar. Rezultatet treguan se individët që flasin dy gjuhë kishin tru në moshë mesatare rreth 6 vjet më të ri se ata me një gjuhë. Atë që flasin tre gjuhë, eci nga 7 vjet më i ri, dhe katër gjuhë deri në 13 vjet më i ri. Autorët theksojnë se nuk është vetëm numri i gjuhëve; mësimi i një gjuhe të dytë në moshë të hershme dhe përdorimi i shpeshë i tyre kontribuon në ngadalësimin e plakjes së trurit. Kapaciteti i kontrollit kognitiv dhe vetë-regullimit përkrahen në këtë proces. Nga perspektiva biolojike, shumëgjuhësia është konsideruar si një ushtrim i vazhdueshëm mendor, që përfshin kujtesë pune, vëmendje, dhe zgjedhje gjuhësore. Këto aktivitete mund të ndihmojnë në ndërtimin e rezervës kognitive, e cila mbrojt funksionet nervore. Studimi paralajmëron se lidhja është korelacion, jo shkak-pasojë. Faktorë të tjerë si aktiviteti fizik, dieta, gjumi dhe statusi socioekonomik nuk përjashtohen, dhe kërkohen të dhëna shtesë për të konfirmuar nëse shumëgjuhësia vërtet “rinon” trurin. Në fund, përfundimi i autorëve nxit nevojën për hulumtime afatgjata që monitorojnë ndryshimet kognitive nëpër kohë. Nëse verifikuar, promovimi i mësimit të gjuhëve të huaja mund të bëhet një mjet publik i shëndetit mendor. _Burim:_ ATSH _— Redaksia ZHURMA_

Një studim i kryer nga Albert E. Mannes zbulon se meshkujt pa flokë perceptohen si më inteligjentë dhe të suksesshëm. Në tre studime, 59 pjesëmarrësve u janë treguar fotot e një mashkulli me flokë dhe një tjetër pa flokë, pas përpunimit të fotove. Studimi tregoi se versioni pa flokë i mashkullit jepte përshtypjen më dominante, mashkullore dhe konfidente, si dhe më të gjatë e më të fortë se sa është aktualisht. Një kokë pa flokë perceptohet disa centimetra më e gjatë. Megjithatë, një kokë komplet qeros u pa si më pak tërheqëse dhe e dobët. Mannes thekson se këto tipare, veçanërisht dominanca, janë një e dhënë për suksesin e personit. **Burimet:** Ekonomia Online (klaster 1 outlets).

Hulumtuesit kanë analizuar ndikimin e konsumimit të alkoolit në grupmosha të ndryshme dhe kanë konstatuar se tek njerëzit mbi 50 vjeç rreziqet shëndetësore janë më të vogla. Konsumimi i tepërt i alkoolit shkakton sëmundje të rënda si kancer, dëmtim mëlçie, probleme kardiovaskulare, dëmtime nervore dhe strog. Megjithatë, autorët e studimit thonë se shumica e personave që kanë humbur jetën nga këto sëmundje ishin nën 50 vjeç. Dr. Timothy Naimi shpjegon se personat mbi 50 vjeç që konsumojnë alkool në mënyrë të disiplinuar kanë mbijetuar për shkak se mund të jenë më të shëndetshëm ose praktikojnë modele të sigurta të pijes. **Burimet:** Ekonomia Online (klaster 1 outlets).

Një studim i Universitetit të Kalifornisë së Jugut, i kryer me 830 gra në postmenopauzë, ka vërë në dukje se shtatzënia pas moshës 35-vjeçare mund të përmirësojë aftësitë mendore të nënës. Kërkuesit e kanë testuar planifikimin, perceptimin pamor, kujtesën verbale, përqendrimin dhe vëmendjen. Rezultatet tregojnë se gratë që kanë lindur fëmijën e parë pas moshës 24 vjeç kanë performancë më të mirë në zgjidhjen e problemeve dhe aftësitë verbale krahasuar me ato që u bënë nëna mes 15 dhe 24 vjeç. Gratë që kanë patur fëmijën e fundit pas 35-vjeçarit kanë kujtesë verbale dhe aftësi konjitive më të mira. Sipas studuesve, kjo ndikim pozitiv lidhet me rritjen e nivelit të estrogjenit dhe progesteronit gjatë shtatzënisë në këtë moshë, të cilat përmirësojnë dukshëm aftësitë mendore. **Burimet:** Ekonomia Online (klaster 1 outlets).

Portali Fjala.info ka publikuar më 21 shtator 2026 një shënim kritikor mbi studimin e Prof. Dr. Pajtim Ribajt me titullin "Historia, kujtesa dhe siguria në rrugëtimin e shtetit shqiptar". Sipas autorit të artikullit, ky punim nuk është vetëm një analizë shkencore e të kaluarës, por gjithashtu një përvojë jetësore e autorit dhe një ftesë për lexuesit të kuptojnë tashmën dhe të mendojnë për të ardhmen. Artikulli thekson se pas çdo përfundimi historik fshihet një mësim për sigurinë dhe zhvillimin e shtetit. Publikimi ngjitet në arkivin e "Fjalës së Lirë" përbrigjëse me materiale të tjera historike dhe kulturore, si njohja e 79-vjetorit të lindjes së Hetem Ajetit dhe shpërblimi i librit të Skënder Karaçicës. **Burimet:** Fjala (klaster 1 outlets).

Panxhari i kuq dhe rrepat konsiderohen burime të vlefshme të lëngjeve me përfitime të mëdha për organizmin. Sipas Klan Kosova, lëngu i panxharit të kuq ndihmon në pastrimin e mëlçisë, ul presionin e gjakut dhe forcon kockat për shkak të magnezit. Një studim i fundit tregon se 150 ml ditore e lëngut të panxharit të freskët përmirëson qëndrueshmërinë dhe presionin e gjakut tek pacientët. Lëngu i rrepave, sipas AgroWeb, mund të përdoret si zgjidhje natyrore pothuajse si alternativë ndaj antibiotikëve, ndihmon kundër anemisë, ul kolesterolin e keq, parandalon goditje të zemrës dhe mpikje gjaku, qetëson nervat dhe forcon kocka dhe dhëmbë. Për lëngin e rrepave rekohet një dozë ditore. **Burimet:** Ekonomia Online (klaster 1 outlets).

Hulumtimet e reja sugjerojnë se shprehja "më fal" nuk e mpin therjen e një refuzimi shoqëror. Sipas psikologes dr. Gili Freedman nga Kolegji Dartmouth, njerëzit shpesh kërkojnë falje kur refuzojnë dikë, por kjo mund t'i bëjë njerëzit të ndihen më keq dhe t'i detyrojë të falin refuzuesin para se të jenë të gatshëm. Në një studim ku u anketuan njerëz që prisnin në radhë në festivale, u pa se pjesëmarrësit e përfshinin kërkim-faljen ose "më vjen keq" në 39 për qind të përgjigjeve kur shkruanin një refuzim për një kërkesë sociale. Ata që lexonin përgjigje me kërkim-falje raportuan më shumë ndjenja të lënduara. Eksperimentet sociale treguan gjithashtu se personat e refuzuar me përgjigje apologjetike kishin më shumë prirje të kërkonin hakmarrje, duke përfshirë përdorimin e provave të pakëndshme të shijes së salcës djegëse ndaj refuzuesve të tyre. **Burimet:** Ekonomia Online (klaster 1 outlets).

Një studim i ri i publikuar në revistën The Lancet vlerëson se një taksë globale prej 3% mbi pasurinë e miliarderëve do të mund të shpetojë deri në 29,5 milionë jetë nga tani deri në vitin 2030. Konkluzioni vjen në moment kur ndihma zyrtare për zhvillim për vendet më të varfra po zvogëlohet ndjeshëm. Sipas modeleve të studimit, nëse shkurtimet e asistencës vazhdojnë, mund të regjistrohen rreth 7,6 milionë vdekje shtesë brenda vitit 2030, përfshirë 1,4 milionë fëmijë nën pesë vjeç. Hapa alternativë që analizohen përfshijnë një taksë prej 1% mbi pasurinë e miliarderëve — e cila do të shmangonte rreth 15,1 milionë vdekje — dhe një taksë mbi transaksionet financiare globale, me potencial për të parandaluar 24,5 milionë vdekje. Autorët theksojnë se të dhënat janë vlerësime të bazuara në modelim ekonomik dhe shëndetësor dhe nuk përfaqësojnë parashikime të sigurta. **Burimet:** Report Tv; BoldNews; Euronews Albania (klaster 3 outlets).

Një anketë e realizuar nga “Elite Singles” me 1000 persona beqarë ka nxjerrë në pah se qentë ndikojnë pozitivisht në tërheqjen që ushtrojnë pronarët e tyre. Pjesëmarrësve iu kërkua të vlerësonin nëse personat që mbajnë një qen duken më seksi sesa ata që mbajnë një mace. Rezultatet treguan se 63 për qind e të intervistuarve i shohin më tërheqës ata që kanë një qen, ndërsa 18 për qind preferojnë pronarët e maceve. Një pjesë tjetër, 19 për qind, nuk shprehu preferencë për asnjërën palë. Gjithashtu, 72 për qind e të anketuarve thanë se mënyra se si një person trajton kafshën shtëpiake u tregon më shumë për karakterin e tij. Një tjetër gjetje interesante është se 32 për qind do të hiqnin dorë nga partneri nëse ai nuk i pëlqen qentë, ndërsa 27 për qind do të bënin të njëjtën gjë për macet. **Burimet:** Ekonomia Online (klaster 1 outlets).

Sipas gjetjeve të reja shkencore, heqja dorë nga ushqimi dhe pijet për një periudhë prej tri ditësh ka aftësinë të ripërtërijë të gjithë sistemin imunitar, përfshirë edhe te personat në moshë të thyer. Pavarësisht kritikave nga mjekët e dietave, ky studim sugjeron se trupi i uritur stimuluar përmes këtij procesi krijon qeliza të reja të bardha të gjakut që ndihmojnë në luftimin e infeksioneve. Hulumtuesit nga Universiteti i Kalifornisë së Jugut bëjnë me dije se ky zbulim mund të rezultojë mjaft i dobishëm për individët me imunitet të dëmtuar, si dhe për pacientët me kancer që i nënshtrohen kimioterapisë. Valter Longo, profesor në këtë universitet, thekson se trupi fillon të reciklojë qelizat imune të dëmtuara ose të panevojshme kur kalon në fazën e kursimit të energjisë. Nga ana tjetër, ekspertë të tjerë si Dr. Graham Rook kanë shprehur rezerva dhe dyshime lidhur me këto përfundime, ndërkohë që autorët e studimit theksojnë nevojën për hulumtime shtesë klinike dhe konsultim të detyrueshëm me mjekët për çdo rast të ngjashëm dietor. **Burimet:** Ekonomia Online (klaster 1 outlets).

13 Shtator 2026 Ngrohja globale mund të përshpejtohet edhe më tej nga vetë ndryshimet që po shkakton rritja e temperaturave në planet, paralajmëron një studim i ri. Sipas kërkimit, shkrirja e ngric…

Sipas një sondazhi të realizuar vitin e kaluar, katër në pesë femra nuk bëjnë dush çdo ditë, dhe një pjesë e tyre deklaron se mund të qëndrojë deri në tre ditë pa lahur. Një studim i shkencëtarëve nga universitetet e Manchester, Edinburgh, Lancaster dhe Southampton ka zbuluar se tre e katërta e personave të intervistuar bëjnë dush të paktën një herë në ditë. Profesori Stephen Shumack, president i Australasian College of Dermatologists, thekson se dushi duhet të bëhet vetëm kur është e nevojshme. Ai shpjegon se ideja e dushit të përditshëm u bë e zakonshme vetëm në 50–60 vitet e fundit, kryesisht për presion social dhe jo për nevojë fizike. Sipas tij, dushi me ujë të nxehtë çdo ditë heq vajrat natyrale që mbrojne lëkurën, duke e bërë më të prekshme për bakterë dhe virusë dhe duke çuar në irritim, kruarje, thajësi dhe akoma ekzemë. **Burimet:** Ekonomia Online (klaster 1 outlets).

Një studim i ri ka gjetur se duke qenë i trashë si fëmijë rritet rreziku për zhvillimin e artritit në bërryle dhe gjunjë më vonë në jetë. Hulumtuesit thonë se pesha e një personi si fëmijë ndikon në shancin e tyre për të zhvilluar artritin në bërryle më shumë se pesha në moshën e rritur. Ndërkohë, shifrat tregojnë se një e treta e fëmijëve që braktisin shkollën fillore në Britani të Madhe janë mbipeshë, me 22.000 prej tyre të klasifikuar si të trashë. Shkencëtarët theksojnë se rezultatet duhet të shtojnë urgjencën për përpjekjet për të ulur peshën. **Burimet:** Ekonomia Online (klaster 1 outlets).

11 Shtator 2026 Ngrohja globale mund të përshpejtohet edhe më tej nga vetë ndryshimet që po shkakton rritja e temperaturave në planet, paralajmëron një studim i ri. Sipas kërkimit, shkrirja e ngric…