Nederland bevindt zich in het grijze gebied tussen vrede en oorlog, schrijft de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst MIVD in het jaarverslag. Ons land wordt steeds vaker geconfronteerd met statelijke actoren die met hybride aanvallen onze samenleving proberen te ontwrichten en te verzwakken, aldus MIVDdirecteur Peter Reesink.ppNederland is en blijft volgens de MIVD een interessant doelwit voor Rusland. Dat heeft te maken met de rol die Nederland speelt in de steun aan Oekrane en omdat Nederland de thuisbasis is van organisaties zoals het Internationaal Strafhof en belangrijke techbedrijven.ppRusland laat daarbij een steeds grotere risicobereidheid zien, stelt de MIVD. Dat uit zich volgens de dienst in meer brutale, agressieve of provocatieve activiteiten. De acties zijn vooral gericht op organisaties die op enige manier betrokken zijn met het ondersteunen van Oekrane, maar ook op militaire en logistieke locaties in Europa.ppOok na een eventueel einde aan de oorlog tussen Rusland en Oekrane zal de Russische dreiging tegen Europa blijven toenemen, benadrukt Reesink. Het is daarom van extra belang voor Nederland en de Europese lidstaten om zo snel mogelijk militaire slagkracht op te bouwen. Dit is noodzakelijk om Rusland af te schrikken en in het ergste geval om Nederland en Europa te kunnen verdedigen tegen een aanval van Rusland.ph2Aanval publieksvoorzieningh2pVorig jaar was er een Russische hackersgroep die een cybersabotageaanval uitvoerde op het digitale besturingssysteem van een publieksvoorziening, schrijft de MIVD, zonder te melden om welke publieksvoorziening het gaat. Het zou voor het eerst zijn dat er een dergelijke aanval op zon digitaal besturingssysteem is uitgevoerd in Nederland.ppDaarnaast zag de MIVD een cyberaanval op een onderdeel van de Nederlandse kritieke infrastructuur. Omdat het doelwit handelde, is het de Russische hackers niet gelukt om toegang te krijgen tot het netwerk. De MIVD waarschuwde in september vorig jaar voor een van de beruchtste eenheden binnen de Russische militaire geheime dienst GROe, Eenheid 29155, om mogelijke slachtoffers te kunnen voorkomen.ppDe Russen zijn niet alleen actief op cybergebied. Volgens de MIVD brengen verschillende Russische eenheden de infrastructuur van de Noordzee in kaart en voeren ze andere handelingen uit die duiden op spionage en de voorbereidingen op verstoringen en sabotage.ph2Salt Typhoonh2pOok China ziet Nederland als interessant spionagedoelwit, schrijft de MIVD. Dat heeft te maken met de Nederlandse defensieindustrie die China nodig heeft om zijn gestelde politieke, economische en militaire doelstellingen waar te kunnen maken.ppVorig jaar werd bekend dat de Chinese cybergroep Salt Typhoon een jaar lang toegang had tot Amerikaanse telecomproviders en overheidsnetwerken. Daardoor konden Chinese hackers communicatie van politici en ambtenaren inzien. Mogelijk hebben ze daarbij ook toegang gehad tot geheime informatie van opsporingsdiensten.ppDe Nederlandse inlichtingendiensten vermoeden dat ook Europese telecommunicatieproviders het doelwit zijn van geavanceerde hackpogingen.ph2Extremisme bij Defensieh2pNet als vorig jaar onderzocht de MIVD mogelijk extremisme onder aspirantdefensiemedewerkers. In sommige gevallen bleek er sprake van nazistische sympathien. De inlichtingendienst heeft geen aanwijzingen dat binnen defensie rechtsextremistische netwerken worden gevormd, maar ziet wel rechtsextremistische aspirantmedewerkers die buiten defensie actief zijn in dat soort netwerken.ppDe MIVD zag daarnaast net als vorig jaar dat er enkele defensiemedewerkers het kwaadaardigeelitenarratief aanhangen en daar ook naar handelen. Dit soort antiinstitutionele extremisten geloven in een elite die het volk onderdrukt en daarvoor onder meer de overheid, media en wetenschap gebruiken. Sommigen zien Defensie ook als onderdeel hiervan en doen een beroep op militairen om zich hiertegen te verzetten.ppIn sommige gevallen werd dit gedachtegoed gecombineerd met proRussische sentimenten, schrijft de MIVD. De dienst ziet geen aanwijzingen voor voor gewelddadig antiinstitutioneel extremisme richting de krijgsmacht.p